Rola kuratora sądowego w postępowaniach rodzinnych i opiekuńczych

Zadaniem kuratorów sądowych jest realizowanie zadań związanych z wykonywaniem orzeczeń sądu o charakterze wychowawczo-resocjalizacyjnym, diagnostycznym, profilaktycznym i kontrolnym. Zarówno w sprawach karnych, jak i w sprawach rodzinnych i nieletnich, rola kuratora jest dla skutecznego wykonywania orzeczeń sądowych niezwykle istotna. Swoje zadania kurator wykonuje wyłącznie w oparciu o przepisy prawa, a jego obowiązki służbowe wynikają z ustaw i rozporządzeń.

Szczególne zadania mają kuratorowie rodzinni w postępowaniach rodzinnych i opiekuńczych. Najczęściej zadania kuratora w takich postępowaniach polegają na umożliwieniu odbywania kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi w bezpiecznych i odpowiednich dla dziecka warunkach. Taka pomoc w realizowaniu orzeczeń sądu jest w wielu przypadkach nieodzowna i stanowi wymóg sądu pozwalający na kontakt zainteresowanych.

Co zatem mieści się w zadaniach kuratora w czasie kontaktów rodziców z dzieckiem, a czego kurator robić nie powinien?
Kurator powinien być obecny przez cały czas trwania kontaktu rodzica z dzieckiem w określonym przez sąd miejscu i terminie, zaś po kontakcie kurator powinien sporządzić sprawozdanie z przebiegu kontaktu i przesłać je do sądu. W czasie samego kontaktu kurator powinien być biernym obserwatorem takiego spotkania i nie ingerować w relację rodzica z dzieckiem, o ile nie dochodzi do naruszenia dobra małoletniego. Kurator ma za zadanie ocenić czy kontakt przebiega prawidłowo ale nie może na niego w żaden sposób wpływać.

Niedopuszczalne jest natomiast samodzielne wcześniejsze zakończenie przez kuratora spotkania bez wyraźnej ku temu przyczyny. Podjęcie decyzji o zakończeniu kontaktu o wcześniejszej godzinie, niż godzina określona w orzeczeniu sądu mogłaby narazić kuratora na zarzut przekroczenia uprawnień.
Na podobny zarzut może kuratora narazić również zbyt duże ingerowanie przez niego w relację rodzica z dzieckiem i przebieg spotkania. I tak na przykład widząc niechęć ze strony dziecka do spotkania z rodzicem odbywającym kontakt czy brak zaangażowania dziecka w zabawę i rozmowę z rodzicem, kurator nie może przejmować inicjatywy i zachęcać dziecka do zabawy.
Kurator jako osoba pasywnie obserwująca jest tak naprawdę oczami i uszami sądu. Pozwala na podejrzenie relacji panującej między rodzicami a dziećmi w warunkach bardziej naturalnych niż sala sądowa. Takie działanie ma na celu przede wszystkim ochronę dobra dziecka i umożliwienie wypracowania najlepszych warunków do pogłębiania panujących w rodzinie relacji, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa dziecka.