Opieka współdzielona i problem alienacji

W odniesieniu do obecnie proponowanych w Polsce zmian dotyczących przeciwdziałania alienacji rodzicielskiej istotne jest zachowanie właściwych proporcji pomiędzy zasadą równego udziału rodziców w życiu dziecka, a koniecznością indywidualnej oceny każdej sprawy. Równy udział stabilnych i bezpiecznych dla dziecka rodziców nie powinien być utożsamiany z automatycznym stosowaniem opieki naprzemiennej, która nie w każdej sytuacji odpowiada potrzebom dziecka i realiom danej rodziny.

Z perspektywy praktyki sądowej i doświadczeń związanych z prowadzeniem spraw rodzinnych nie ulega wątpliwości, że problem alienacji rodzicielskiej występuje w sposób powtarzalny i systemowy. W licznych przypadkach dochodzi do niewykonywania orzeczeń sądowych dotyczących kontaktów z dzieckiem, nawet mimo ich prawomocności. Tego rodzaju działania stanowią naruszenie podstawowych praw dziecka, w szczególności prawa do utrzymywania relacji z obojgiem rodziców.

W mojej ocenie istnieje jednocześnie realna potrzeba przyjęcia rozwiązań, które już na początku postępowania ustawiają oboje rodziców — zarówno matkę, jak i ojca — w równorzędnej pozycji, bez konieczności „dowodzenia” przez jednego z nich swoich kompetencji rodzicielskich i bez wstępnego założenia, że którykolwiek z rodziców jest z natury lepszym opiekunem. Taki punkt wyjścia pozwala ograniczyć rywalizacyjny charakter postępowań, który niestety bardzo często jest wzmacniany przez praktykę sądową oraz długotrwałe, eskalujące konflikty.

Obowiązujące mechanizmy prawne nie zapewniają obecnie wystarczającej skuteczności ani szybkości reakcji. Wieloletnie postępowania nie tylko nie rozwiązują problemu, lecz w praktyce prowadzą do utrwalenia konfliktu rodzicielskiego i pogłębiania jego negatywnych skutków dla dziecka. Brakuje rozwiązań, które skutecznie zabezpieczałyby relacje dziecka z obojgiem rodziców na wczesnym etapie sporu.

Istotnym elementem wymagającym zmiany jest również kolejność i jakość diagnozy psychologicznej. W mojej ocenie badania psychologiczne powinny być przeprowadzane na samym początku postępowania, a nie po miesiącach czy latach konfliktu, oraz powinny charakteryzować się zdecydowanie wyższym standardem merytorycznym i metodologicznym, adekwatnym do wagi podejmowanych rozstrzygnięć.